Boeren onder druk: kosten stijgen terwijl opbrengsten voor melk en vlees dalen

Nederlandse boeren krijgen steeds minder betaald voor verschillende landbouwproducten terwijl de kosten om deze te produceren juist flink oplopen. Vooral melkveehouders en varkenshouders worden geraakt door dalende opbrengsten. Tegelijkertijd ontvangen akkerbouwers juist aanzienlijk meer voor onder andere aardappelen en uien. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.
In het derde kwartaal van 2026 ontvingen Nederlandse boeren en tuinders gemiddeld 5,7 procent minder voor hun producten dan in dezelfde periode een jaar eerder. Daar staat tegenover dat de prijzen van goederen en diensten die landbouwbedrijven nodig hebben met 8,7 procent stegen. Het is inmiddels het derde kwartaal op rij waarin de gemiddelde opbrengstprijzen van landbouwproducten lager liggen dan een jaar eerder.
Melkveehouders en varkenshouders zien opbrengsten flink dalen
Vooral bij dierlijke producten zijn de prijsdalingen groot. Melk leverde in het derde kwartaal van 2026 gemiddeld 24,5 procent minder op dan een jaar eerder. Ook varkens werden aanzienlijk goedkoper: de prijzen die boeren hiervoor ontvingen daalden met 25,8 procent.
Eieren brachten 20,1 procent minder op. Bij rundvee, exclusief kalveren, daalden de opbrengstprijzen met 16,4 procent. Kippen leverden 14,5 procent minder op.
Gemiddeld lagen de prijzen van dieren 16,8 procent lager. Voor dierlijke producten, zoals melk en eieren, bedroeg de daling zelfs 23,6 procent. Voor veehouders betekent dit dat zij minder ontvangen voor hun producten, terwijl verschillende belangrijke kostenposten juist duurder zijn geworden.
Overzicht: hoeveel ontvangen boeren minder of meer?
De verschillen tussen landbouwproducten zijn opvallend groot. Waar melk, varkens en eieren aanzienlijk minder opleveren, zijn verschillende akkerbouwproducten juist flink duurder geworden.
| Landbouwproduct | Prijsontwikkeling |
|---|---|
| Consumptieaardappelen | +104,4% |
| Sla | +72,1% |
| Uien | +61,4% |
| Kool | +53,1% |
| Aardappelen, inclusief pootgoed | +47,2% |
| Verse groenten | +26,8% |
| Granen, inclusief zaaigoed | +21,5% |
| Kippen | -14,5% |
| Fruit | -15,2% |
| Rundvee, exclusief kalveren | -16,4% |
| Eieren | -20,1% |
| Melk | -24,5% |
| Varkens | -25,8% |
Aardappelen en groenten leveren juist meer op
Niet alle landbouwbedrijven hebben te maken met dalende opbrengstprijzen. Akkerbouwers en tuinders ontvingen gemiddeld 11 procent meer voor plantaardige producten.
Vooral aardappelen springen eruit. Consumptieaardappelen leverden ruim twee keer zoveel op als een jaar eerder, een stijging van 104,4 procent.
Dat is een opvallende omslag. Eerder dit jaar stonden de aardappelprijzen nog flink onder druk door een overschot op de markt.
Ook uien werden aanzienlijk duurder. De prijzen die telers hiervoor ontvingen stegen met 61,4 procent. Bij sla bedroeg de stijging zelfs 72,1 procent en bij kool 53,1 procent.
Fruit vormt een uitzondering. Daar lagen de opbrengstprijzen gemiddeld 15,2 procent lager, onder meer door goedkopere appels.
De grote verschillen laten zien dat de financiële omstandigheden binnen de Nederlandse landbouw sterk uiteenlopen.
Kosten voor boeren stijgen met bijna 9 procent
Terwijl de gemiddelde opbrengstprijzen dalen, worden de goederen en diensten die landbouwbedrijven nodig hebben steeds duurder.
Volgens het CBS lagen deze inkoopprijzen in het derde kwartaal gemiddeld 8,7 procent hoger dan een jaar eerder.
Vooral energie en smeermiddelen werden aanzienlijk duurder. De prijzen hiervan stegen met gemiddeld 39,6 procent.
Dat raakt landbouwbedrijven op verschillende manieren. Denk aan diesel voor tractoren en landbouwmachines, elektriciteit voor stallen en melkrobots en energie voor het verwarmen van bedrijfsgebouwen. Ook meststoffen en veevoer werden duurder.
Overzicht van de stijgende landbouwkosten
| Kostenpost | Prijsontwikkeling |
|---|---|
| Energie en smeermiddelen | +39,6% |
| Meststoffen en grondverbeteraars | +12,3% |
| Diervoeders | +6,5% |
| Onderhoud van materiaal | +4,1% |
| Overige goederen en diensten | +3,3% |
| Onderhoud van gebouwen | +2,9% |
| Dierenartskosten | +2,8% |
| Gewasbeschermingsmiddelen | -0,3% |
| Gemiddelde inkoopprijzen | +8,7% |
Vooral veehouders kunnen hierdoor van twee kanten onder druk komen te staan: lagere verkoopprijzen voor hun producten en hogere kosten voor onder andere energie en veevoer. Dat betekent overigens niet automatisch dat ieder landbouwbedrijf verlies maakt. De uiteindelijke financiële situatie hangt onder meer af van de productie, bedrijfsomvang, contracten en individuele kosten.
Waarom dalen de opbrengsten terwijl de kosten stijgen?
De prijzen die boeren ontvangen en de kosten die zij maken, worden door verschillende factoren bepaald.
Verkoopprijzen van landbouwproducten hangen onder meer samen met vraag en aanbod, internationale handelsontwikkelingen en de beschikbaarheid van producten.
Daarnaast worden de kosten beïnvloed door ontwikkelingen op de energie-, brandstof- en grondstoffenmarkten.
Hierdoor kunnen opbrengstprijzen dalen terwijl de kosten om dezelfde producten te produceren juist stijgen.
De nieuwe CBS-cijfers laten zien hoe sterk deze ontwikkelingen momenteel uiteenlopen. Ze geven echter geen volledig beeld van de winstgevendheid van afzonderlijke landbouwbedrijven.
Wat betekenen deze ontwikkelingen voor de supermarktprijzen?
Voor consumenten is vooral interessant of de prijsveranderingen bij boeren uiteindelijk ook zichtbaar worden in de supermarkt.
Een lagere melkprijs voor de boer betekent namelijk niet automatisch dat een pak melk in de supermarkt evenveel goedkoper wordt. De prijs die consumenten betalen, bestaat uit meer onderdelen dan alleen de vergoeding voor de boer.
Ook verwerking, verpakking, transport, opslag, personeelskosten en de kosten van supermarkten spelen hierin een rol.
Daarnaast kunnen prijsafspraken en contracten ervoor zorgen dat veranderingen in landbouwprijzen pas later doorwerken in de winkelprijzen.
Worden melk en vlees nu goedkoper?
De lagere opbrengstprijzen voor melk en verschillende diersoorten kunnen op termijn bijdragen aan lagere consumentenprijzen. Of dat daadwerkelijk gebeurt, hangt echter ook af van andere kosten en marktontwikkelingen.
Andersom betekent de sterke stijging van de aardappelprijzen niet automatisch dat aardappelen in de supermarkt in dezelfde verhouding duurder worden.
De CBS-cijfers gaan namelijk over de prijzen die landbouwproducenten ontvangen, niet over de uiteindelijke verkoopprijzen aan consumenten.
Wat kunnen consumenten verwachten?
De prijsontwikkelingen in de landbouw geven een indicatie van de omstandigheden waarin voedsel wordt geproduceerd, maar zijn geen directe voorspelling van de prijzen in de supermarkt. Voor consumenten blijft het daarom verstandig om vooral naar de daadwerkelijke winkelprijzen te kijken. Prijsverschillen tussen supermarkten, aanbiedingen en huismerken kunnen invloed hebben op de uiteindelijke kosten van boodschappen.
Voor landbouwbedrijven is vooral de combinatie van opbrengsten en productiekosten belangrijk. Wanneer de kosten blijven stijgen terwijl verkoopprijzen achterblijven, kan dat de financiële ruimte van bedrijven verder onder druk zetten.
CBS blijft landbouwprijzen volgen
Het CBS brengt de ontwikkeling van landbouwprijzen in kaart met de Landbouwprijsindex.
Daarin worden zowel de prijzen die boeren en tuinders ontvangen als de prijzen die zij betalen voor goederen en diensten gevolgd.
De cijfers worden ook beschikbaar gesteld aan het Europese statistiekbureau Eurostat, zodat ontwikkelingen tussen Europese landen kunnen worden vergeleken.
De cijfers over het derde kwartaal van 2026 zijn voorlopig en kunnen later nog worden bijgesteld.
